Zarząd Komunikacji Miejskiej w Gdyni, ul. Zakręt do Oksywia 10

Próbne egzemplarze legendarnego autobusu przegubowego Ikarus 280 powstały w latach 1971-1972. Ich seryjną produkcję uruchomiono w 1973 r. w zakładach w Mátyásföld na Węgrzech. Pierwsze Ikarusy 280 dostarczono do Polski w 1974 roku. Większe dostawy miały miejsce w latach 1978-1979. Ostatnie egzemplarze opuściły fabrykę w 2003 r. Na początku lat 90. Ikarusy 280 montowane były też w Polsce, z wykorzystaniem gotowych karoserii z Węgier.

Ikarusy 280 to pojazdy wysokopodłogowe o wysokości podłogi 92 cm, długości 16,5 m i szerokości 2,5 m. Mogły zabierać łącznie 142-160 pasażerów (w zależności od sposobu liczenia pojemności), z czego 35 z nich miało do dyspozycji miejsca siedzące. Do wsiadania i wysiadania służyły cztery dwuskrzydłowe drzwi – dwoje drzwi w pierwszym członie i dwoje za przegubem, w doczepie. Pierwsze drzwi znajdowały się przy w pełni wydzielonej kabinie kierowcy. Większość wysokich okien autobusów, prawie sięgających dachu, posiadało duże przesuwne szyby.

Pierwszych 6 Ikarusów 280 zostało wprowadzonych do eksploatacji w gdyńskiej komunikacji miejskiej w dniu 6 października 1981 r. W ciągu następnych 10 dni zaczęło kursować kolejnych 9 takich autobusów, natomiast w listopadzie - następnych 11.

Łącznie w latach 1981-1992 przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne i jego następców prawnych – Przedsiębiorstwo/Zakład Komunikacji Miejskiej w Gdyni – wprowadzonych zostało do gdyńskiej komunikacji miejskiej 137 Ikarusów 280:

• 26 autobusów o nr inw. 26001-26026 w 1981 r.,
• 17 autobusów o nr inw. 26027-26043 w 1982 r.,
• 38 autobusów o nr inw. 26044-26081 w 1983 r.,
• 15 autobusów o nr inw. 26082-26096 w 1984 r.,
• 5 autobusów o nr inw. 26097-26099 i 26600-26601 w 1985 r.,
• 5 autobusów o nr inw. 26602-26606 w 1986 r.,
• 6 autobusów o nr inw. 26607-26612 w 1987 r.,
• 12 autobusów o nr inw. 26613-26624 w 1989 r.,
• 4 autobusy o nr. inw. 26625-26628 w 1990 r.,
• 5 autobusów o nr inw. 26629-26633 w 1991 r.,
• 4 autobusy o nr inw. 26634-26637 w 1992 r.

Pojazdy o numerach 26001-26096 w swojej kolorystyce miały biały pas w dolnej części czerwonej burty i białe drzwi, natomiast pojazdy o wyższych numerach – całą burtę czerwoną. Części okienna i dachowa pomalowane były we wszystkich egzemplarzach na biało. Pojazdy do numeru 26091 miały kabinę kierowcy w białym kolorze z drzwiami otwieranymi do wnętrza autobusu i zamykanymi klamką, natomiast następne – w czarnym kolorze z drzwiami przesuwnymi.

Ikarusy do numeru 26624 były wyposażone w 5-biegową manualną skrzynię biegów. Autobusy o numerach w przedziale 26625-26633 posiadały 6-biegową manualną skrzynię biegów. Cztery ostatnie Ikarusy o numerach 26634-26637 wyposażono już w automatyczne skrzynie biegów, co stanowiło nową jakość. Zamiast harmonijkowych drzwi czteroskrzydłowych miały drzwi dwuskrzydłowe.

Pierwszych 6 Ikarusów 280 skierowano do obsługi zadań szczytowych, co oznacza, że były eksploatowane tylko w dni powszednie w godzinach porannego i popołudniowego szczytu przewozowego. Z 26 pojazdów dostarczonych w 1981 r. tylko 9 obsługiwało zadania całodzienne, tj. 26007-26010, 26012, 26015 i 26024-26026. Większość pojazdów z pierwszej serii została przydzielona do eksploatacji kierowcom, którzy wkładali dużo pracy w zapewnienie ich bardzo wysokiej estetyki. Wszystkie Ikarusy przegubowe z drugiej dostawy w 1982 r,, obejmującej 17 wozów, wykorzystywane były co do zasady na zadaniach szczytowych. Odmienną decyzję alokacyjną podjęto w następnym roku. Spośród 38 pojazdów 22 skierowano na zdania całodzienne (nr. 26044-26049 i 26051-26066), obsadzając każdy wóz trzema kierowcami. W 1984 r. postąpiono odwrotnie, tylko 4 spośród 15 wozów przeznaczono na zadania całodzienne (nr.26093-26096). Kolejne Ikarusy przegubowe w latach 1985-1987 kierowano głównie na zadania szczytowe. Tylko 2 wozy trafiły na zadania dwuzmianowe (nr 26602 i 26608). W 1989 r. przegubowe Ikarusy ponownie zdominowały zadania szczytowe. W 1990 r. pierwsze Ikarusy z 6-biegową skrzynią biegów przeznaczono do obsługi zadań dwuzmianowych, w następnym roku spośród 5 takich autobusów 3 skierowano do obsługi zadań dwuzmianowych, natomiast 2 – do zadań szczytowych (26632 i 26633). Nowe Ikarusy przegubowe z ostatniej dostawy, wyróżniające się automatyczną skrzynią biegów (model 280.58), otrzymały dwuzmianową obsadę.

Ikarusy 280 obsługiwały znaczną liczbę linii. Na początku, w 1981 r., wykorzystywano je na liniach w tym czasie podstawowych, takich jak: 104 (Dom Marynarza – Oksywie Dolne), 119 (Dworzec Morski – Wzgórze Nowotki), 125 (Redłowo Szpital – Pogórze Dolne), 140 (Stocznia – Chwarzno), 150 (Witomino Leśniczówka – Oksywie Górne Godebskiego), 152 (Mały Kack Sandomierska – Oksywie Górne Dickmana) i 182 (Pl. Konstytucji – Stare Obłuże), W miarę wzrostu ich liczby, od 1983 r. pojazdy te kierowano na inne podstawowe linie takie jak 146 (Gdynia Pl. Kaszubski – Rewa), 147 (Dworzec Morski – Wiczlino Działki) , 171 (Gdynia Pl. Konstytucji – Chwaszczyno – Gdańsk Oliwa Pętla Tramwajowa), w dalszych latach: R (Rumia Dworzec PKP – Gdynia Karwiny Nowowiczlińska i 194 (Gdynia Pl. Kaszubski – Suchy Dwór). Ikarusy 280 obsługiwały, poczynając od 1983 r., także linie nieposiadające statusu podstawowych, jak: 102 (Chylonia Działdowska – Hutnicza Energoblok), 114 (Chylonia Dworzec PKP – Demptowo), 159 (Chylonia Dworzec PKP – Pustki Cisowskie) i 165 (Chylonia Krzywoustego – Rewa), na których kursowały na zadaniach szczytowych (na linii 165 autobus przegubowy kursował także w godzinach międzyszczytowych).

W 1994 r. w ramach restrukturyzacji gdyńskiej komunikacji miejskiej, część Ikarusów została przekazana do nowo powołanej spółki przewozowej – Przedsiębiorstwa Komunikacji Autobusowej,
z siedzibą przy ul. Platynowej. Otrzymały one numery inwentarzowe w przedziale 53201-53230 – od najstarszego do najnowszego.

Wychodząc naprzeciw rozwojowi oferty przewozowej PKA zakupiło 3 używane Ikarusy 280: pierwszego jeszcze przed rozpoczęciem działalności w maju 1994 r., z 1982 r. (nr 53231) i 2 następne w pierwszej połowie 1997 r. (nr 5232 i 5233), po regeneracji w Kujawskich Zakładach Naprawy Samochodów w Solcu Kujawskim, w celu obsługi nowej linii autobusowej 197 (Cisowa Sibeliusa - Obłuże Maciejewicza).

 W PKA na początku działalności spółki podjęto decyzję, w uzgodnieniu z ZKM, o zmianie kolorystyki autobusów na żółto-bordową, wzorując się na warszawskich pojazdach komunikacji miejskiej. Kolorystyka ta obowiązywała tylko ponad rok, ponieważ w listopadzie 1995 r. podjęta została decyzja o przyjęciu w Gdyni białoniebieskiej kolorystyki pojazdów komunikacji miejskiej, nawiązując do morskiego charakteru miasta. Ikarusy 280, które przeszły do PKA były eksploatowane od 11do 20 lat. Pierwszy został wycofany z eksploatacji w 1998 r., ostatni - w połowie 2006 r.

W 1996 r. przyjęto dla pojazdów funkcjonujących w sieci ZKM w Gdyni czterocyfrową numerację, nawiązując do rozwiązań stosowanych w latach 1965-72. Zmiana numeracji objęła więc także Ikarusy 280. Autobusy będące w posiadaniu obu spółek autobusowych zachowały w numeracji pierwszą cyfrę. Jako drugą dla Ikarusów 280 w PKM przyjęto cyfrę 6, a w PKA – 2. Pojazdy zachowały w numerze dwie ostatnie cyfry. W rezultacie w PKM eksploatowano m.in. przegubowego Ikarusa 2631, a w PKA – 5231. Pięć lat później ZKM wprowadził zasadę przypisania drugiej cyfry w numerze do typu pojazdu. Autobusom przegubowym wysokopodłogowym przypisano cyfrę 6, wskutek czego po raz kolejny przenumerowane zostały Ikarusy 280 będące w posiadaniu PKA. Cyfra 2 znajdująca się w numerze autobusu na drugim miejscu została zastąpiona cyfrą 6.

Poza zmianą numeracji stopniowo wprowadzano zmianę barw autobusów na biało-niebieskie, przy czym w PKM początkowo przeważał kolor niebieski. Docelowym rozwiązaniem był szeroki niebieski pas na burcie i reszta pojazdu w kolorze białym.

Ikarusy 280 eksploatowali w gdyńskiej komunikacji miejskiej, po jej restrukturyzacji, także inni przewoźnicy: PKS Gdańsk i PKS Wejherowo. Przewoźnik gdański eksploatował w sieci ZKM 2 Ikarusy 280 w barwach biało-niebiesko-granatowych - nr 0446, wyprodukowany w 1983 r. i nr 0447 (zmieniony w 2002 r. na 1647) z 1985 r. Przewoźnik wejherowski wprowadził w drugiej połowie lat 90. 9 Ikarusów 280 wyprodukowanych w większości w latach 1983 -1984. Autobusom tym nadano gdyńskie numery taborowe 6401, 6405-6407,6409-6412 i 6414. Kursowały one w barwach pomarańczowo-kremowych.

Specyfiką gdyńskiej komunikacji miejskiej była eksploatacja przegubowych trolejbusów, które wybudowano we własnym zapleczu technicznym z używanych autobusów Ikarus 280. W latach 1990-1994 wprowadzono do ruchu 9 takich trolejbusów, o numerach inwentarzowych 14001-14004 (wkrótce przenumerowanych na 17001-17004) i 17005-17009. Pojazdy te były eksploatowane głównie na linii 25 (Pl. Kaszubski – Cisowa). Ostatecznie otrzymały one numery czterocyfrowe – w kolejności z trójką, czwórką i ósemką oraz swoją ostatnią cyfrą (3481-3489).

Ikarusy 280 były eksploatowane w gdyńskiej komunikacji miejskiej przez 26 lat. Ostatni kurs wykonały uroczyście dwa autobusy tej marki z PKM – 2636 i 2637 – w dniu 22 czerwca 2007 r. na linii 150, zamykając tym samym okres eksploatacji autobusów wysokopodłogowych w sieci ZKM.

Ikarusy, w szczególności 280, wywołują fascynację wśród wielu miłośników komunikacji miejskiej, ale także wśród osób nieobdarzonych taką pasją. Pod wpływem fascynacji tymi pojazdami w Gdyni powstała firma pod nazwą Kultowy Ikarus i rozpoczęła eksploatację zabytkowych Ikarusów. Ikarusy 280 mają numerację gdyńskiego PKA i kolorystkę charakterystyczną dla początkowego okresu funkcjonowania spółki. Numeracja tych pojazdów stanowi kontynuację numerów Ikarusów 280 w PKA. Pojazd nr 5634 został wyprodukowany w 1990 r., a pojazd nr 5635 – w 1995 r. Pierwszy z nich posiada manualną skrzynię biegów, drugi – automatyczną. Oba autobusy były wykorzystywane w obchodach rocznic ważnych wydarzeń w rozwoju gdyńskiej komunikacji miejskiej. Poza tymi Ikarusami 280 Kultowy Ikarus posiada jeszcze gdyński autobus tego typu nr 26017 z 1981 r., który jest w trakcie remontu kapitalnego.

Opracowanie: Olgierd Wyszomirski

Jubileusz 45-lecia wprowadzenia do ruchu autobusów Ikarus 280 w Gdyni. Dodatkowe kursy i bezpłatne przejazdy linią 152 w niedzielę 18 października 2026 r.